آزمایشگاه مرجع ملی سلامت مواد تکثیری

 

ردیابی بیمارگرهای سیستمیک

ردیابی بیمارگرهای سیستمیک در مواد تکثیری کشاورزی (شامل بذر، غده، مینی ­تیوبر سیب­ زمینی، ریزوم، پایه­ های بذری و رویشی، کورم و ...) بر اساس استانداردهای ملی هر محصول یا گروه محصولی به منظور صدور گواهی سلامت، در آزمایشگاه مرجع ملی سلامت مواد تکثیری انجام می­ شود. بیمارگرهای بررسی شده بر اساس انتقال سیستمیک آنها در مواد تکثیری به طور ویژه ویروس­ها، ویروئیدها، شبه ویروس­ها، فایتوپلاسماها و در برخی موارد تعدادی از پروکاریوت­ها و قارچ­ها را شامل می ­شود. همچنین بسته به طبقه ماده تکثیری، نماتدهای ناقل و برخی از آفات از جمله حشرات ناقل ویروس­ های گیاهی برای احداث محل­ های نگهداری هسته ­های اولیه و پیش­ تکثیر، باغات، تاکستان­ها، بوته زار­ها و موزستان­های مادری بررسی می­ شوند.  

 

رییس آزمایشگاه: دکتر راحله شهبازی تحصیلات: دکتری تخصصی، گیاهپزشکی، گرایش کنترل بیولوژیک از دانشگاه تهران  پست الکترونیک:r.shahbazi@areeo.ac.ir  از سال 1387 تاکنون (مسئولیت آزمایشگاه از سال 1404) تلفن تماس: ۳۲۷۵۴۰۷۳ - ۰۲۶ (داخلی ۲۶۶)

 

نام و نام خانوادگی: دکتر مسعود نادرپور 

تحصیلات: دکتری تخصصی، گیاهپزشکی، گرایش ویروس شناسی مولکولی از دانشگاه کپنهاگ- دانمارک            

پست الکترونیک: m.naderpour@areeo.ac.ir

از سال 1380 تاکنون (مسئولیت آزمایشگاه از سال 1389 تا 1404)

تلفن: 32740777-026

                    

نام و نام خانوادگی: امید حسینی فر

سوابق تحصیلی: کارشناسی مدیریت کسب و کار

سمت : کارشناس آزمایشگاه

سال­های تصدی: از سال 1391 تاکنون

 

نام و نام خانوادگی: ایرج عمرانی

سوابق تحصیلی: کارشناسی گل و گیاهان زینتی

سمت : کمک کارشناس آزمایشگاه

سال­های تصدی: از سال 1401 تاکنون

 

نام و نام خانوادگی: مهندس دنیا پرماه

سوابق تحصیلی: کارشناس ارشد اگرواکولوژی

سمت: کارشناس آزمایشگاه

سال­های تصدی: از سال 1404 تاکنون

 

 

فعالیت­های آزمایشگاه در راستای گواهی سلامت مواد تکثیری، در دو بخش اجرائی و تحقیقاتی به شرح زیر گروه بندی می­شوند: 

• فعالیت­های اجرائی

1- ارزیابی و گواهی سلامت بذرسیب ­زمینی 

هدف از ارزیابی و گواهی سلامت بذر سیب­ زمینی تولید شده، عرضۀ غده ­های بذری عاری از بیماری­ها یا بیمارگرهای کلیدی است که برای آنها در استاندارد ملی بذر سیب­ زمینی  حد مجاز آلودگی تعیین شده است.  ردیابی بیماری­ها، بیمارگرها، آفات و عوارض فیزیولوژیکی/ مکانیکی با توجه به نوع عامل/ بیماری موردنظر (قارچ­ها، باکتری­ها، آفات و صدمات مکانیکی/فیزیولوژیکی) از طریق علائم­ شناسی ظاهری در غده­ های بذری انجام می­شود و شناسایی ویروس­های سیب زمینی (Potato virus Y Potyvirus, Potato virus A Potyvirus, Potato virus M Carlavirus, Potato virus S Carlavirus, Potato virus X Potexvirus, Potato leafroll Polerovirus) با روش آزمون­های سرولوژیکی (Enzyme-linked Immunosorben Assay, ELISA) و در ضورت ضرورت با آزمون­های Reverse-Transcription Polymerase Chain Reaction (RT-PCR), Immunocapture RT-PCR, Simple-Direct-Tube PCR و ... انجام می­شود.

آزمایشگاه مرجع سلامت هر سال به طور میانگین 1400 نمونه بذری سیب­ زمینی (شامل 140،000زیر نمونه) را برای ردیابی بیمارگرها ارزیابی می نماید. این ارزیابی  در قالب 840،000 آزمون علائم ­شناسی و 300،000 آزمون سرولوژیکی در آزمایشگاه مرجع ملی سلامت مواد تکثیری است.

2-فعالیت­های مرتبط با گواهی سلامت نهال

نهال سالم، اصیل و گواهی شده لازمه گذر از باغداری سنتی به باغداری مدرن و صنعتی با بهره ­وری اقتصادی است. با اینکه اکثر نهالستان­های دارای مجوز تولید نهال از موسسه، نهال­ های شناسه­دار (خوداظهاری) تولید می­­ کنند ولی تعدادی از باغات مادری و نهالستان­ها و شرکت­های کشت بافتی در استان­های مختلف کشور در تولید نهال گواهی شده گروه­های محصولی دانه­دار، هسته­دار، مرکبات، گرمسیری، دانه خشک و پایه­ های رویشی در فضاهای باز یا بسته فعالیت دارند. هر سال بالغ بر 400 نمونه از گروه­های مختلف محصولی فوق از شرکت­های تولیدکننده نهال گواهی شده به آزمایشگاه ارسال شده و ردیابی بیمارگرها بر اساس استانداردهای ملی سلامت ارقام باغی با استفاده از روش­های ردیابی آزمایشگاهی مبتنی بر پروتئین و اسیدنوکلئیک بیمارگرها و زیست­سنجی (گلخانه ای) مورد ارزیابی قرار می­ گیرند.

• طرح­های کلان تحقیقاتی

1- تدوین پروتکل های ردیابی بیمارگرها در مواد تکثیری

روش­های آزمایشگاهی دقیق، سریع و کم هزینه اساس فعالیت در ردیابی بیمارگرهای مختلف (ویروس، ویروئید، شبه ویروس، فایتوپلاسما، باکتری، قارچ و نماتد) در فرآیند گواهی مواد تکثیری است. تنوع در عوامل بیولوژیک آلوده کننده مواد تکثیری، موتاسیون سریع در برخی بیمارگرها (ویروس ها، ویروئیدها و استرین های آنها)، تفاوت در ترادف ژنومی بیمارگرهای بومی، هزینه بالای مواد آزمایشگاهی و بیولوژیکی و کیفیت مواد بیولوژیکی وارداتی، چالش­های بزرگ در مسیر گواهی سلامت مواد تکثیری هستند. رفع چالش ­های اشاره شده، در افزایش دقت و حساسیت و کاهش هزینه آزمون­ها بسیار تاثیرگذار است. رفع موانع اشاره شده در گرو فعالیت­های تحقیقاتی برای تک­ تک این موانع است. در همین راستا از سال 1389 پروتکل­ های مختلف برای ردیابی تمام بیمارگرهای اشاره شده در استانداردهای ملی سلامت مواد مختلف تکثیری به ویژه بیمارگرهای ویروسی و به طور اختصاصی بر اساس تنوع ژنومی ویروس­ها و نژادهای آنها بهینه ­سازی و توسعه داده شده و استفاده از آنها به طور معمول در آزمایشگاه برای ردیابی بیمارگرها انجام می­شود.

2- تولید مواد بیولوژیک آزمون­های سرولوژیکی

حجم بسیار بالای تعداد نمونه ­های بررسی شده در آزمایشگاه مرجع ملی سلامت مواد تکثیری کشاورزی به ویژه در خصوص نمونه های سیب­ زمینی بذری و استفاده از آزمون ELISA برای ردیابی ویروس­ها (PVY, PVA, PVS, PVX, PVM, PLRV) نیازمند استفاده از حجم بالای آنتی بادی­ های اختصاصی و کنترل­ های مثبت و منفی آزمون­ها است که به طور معمول از طریق واردات تامین می­ شدند. در سال­های اخیر هزینه واردات مواد بیولوژیکی اشاره شده بسیار بالا بوده و در عمل تهیه آن­ها توسط موسسه غیرممکن می­نمود. به منظور غلبه بر این چالش، از سال 1393 مجموعه فعالیت­هایی تحقیقاتی با حمایت­های مالی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری  برای تهیه آنتی بادی­ های اختصاصی علیه جدایه­ های بومی ویروس­ های اشاره شده با استفاده از فناوری دی ان آ نوترکیب (Recombinant DNA) انجام  و تولید آنتی­ بادی­های نوترکیب اختصاصی PVY, PVA, PVS, PVX, PVM, PLRV در سطح کلان شده و از سال 1398 عملا از این آنتی بادی­ ها و شاهدهای مثبت و منفی تهیه شده از مزارع سیب­ زمینی، برای گواهی سلامت غده ­های بذری سیب­ زمینی استفاده می­ شود. 

3- همکاری در تدوین و بازنگری استانداردهای ملی سلامت مواد تکثیری

استانداردهای ملی سلامت مواد تکثیری بخش باغبانی کشور در سال 1390-1389 با مدیریت بخش تحقیقات فناوری و بهبود کیفیت نهال در موسسه و با همکاری سایر موسسات تحقیقاتی و نهادهای اجرائی در بدنه وزارت جهادکشاورزی و بخش خصوصی تدوین و پس از تصویب در هیئت امناء و ابلاغ وزیر وقت، معیار سلامت نهال کشور  شده و برای گواهی سلامت مواد تکثیری در آزمایشگاه مورد استفاده قرار گرفته است. به دلیل شیوع بیماری­های نوظهور، ورود بیمارگرها و آفات از خارج کشور در قالب مواد تکثیری و ...، طغیان برخی بیمارگرها و آفات به دلیل شرایط محیطی و تشخیص بیماری­های جدید و ...، لزوم بازنگری استانداردهای مورد اشاره همواره وجود دارد. بنابراین رصد مداوم بیمارگرها همواره مورد نیاز بوده و در این راستا تحقیقات زیادی در باغات و نهالستان­های مناطق مختلف کشور انجام شده و نتایج آنها برای بازنگری در استانداردها مورد استفاده قرار می­گیرند. نسخه­ های بازنگری شده استانداردها برای تصویب به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ارسال شده است.

 

مجموعه تصاویر فعالیتهای آزمایشگاه سلامت نهال و مواد تکثیری