آزمایشگاه مرجع سلامت مواد تکثیری

در آزمایشگاه مرجع سلامت مواد تکثیری مطالعات و ارزیابی‌های مربوط به ردیابی بیمارگرهای سیستمیک در مواد تکثیری کشاورزی (شامل بذر، غده، مینی‌تیوبر سیب­‌زمینی، ریزوم، پایه‌های بذری و رویشی، کورم و ...) بر اساس استانداردهای ملی هر محصول یا گروه محصولی به منظور صدور گواهی سلامت انجام می­‌شود. بیمارگرهای بررسی شده بر اساس انتقال سیستمیک آنها در مواد تکثیری به طور ویژه ویروس‌­ها، ویروئیدها، شبه‌ویروس‌­ها، فایتوپلاسماها و در برخی موارد تعدادی از پروکاریوت‌­ها و قارچ‌­ها را شامل می‌شوند. همچنین بسته به طبقه ماده تکثیری، نماتدهای ناقل و برخی از آفات از جمله حشرات ناقل ویروس‌های گیاهی برای احداث محل‌های نگهداری هسته‌­های اولیه و پیش‌تکثیر، باغات، تاکستان­‌ها، بوته‌زار­ها و موزستان‌‌­های مادری بررسی می­‌شوند. 

رییس آزمایشگاه: دکتر راحله شهبازی   تحصیلات: دکتری تخصصی، گیاهپزشکی، گرایش کنترل بیولوژیک از دانشگاه تهران   پست الکترونیک:r.shahbazi@areeo.ac.ir    از سال 1387 تاکنون (مسئولیت آزمایشگاه از سال 1404)  تلفن تماس: ۳۲۷۵۴۰۷۳ - ۰۲۶ (داخلی ۲۶۶)

نام و نام خانوادگی: امید حسینی فر     سوابق تحصیلی: کارشناسی مدیریت کسب و کار     سمت : کارشناس آزمایشگاه سلامت بذر و نهال     سالهای تصدی: از سال 1391 تاکنون    تلفن تماس: ۳۲۷۵۴۰۷۳ - ۰۲۶ (داخلی ۲۶7)
نام و نام خانوادگی: ایرج عمرانی   سوابق تحصیلی: کارشناسی گل و گیاهان زینتی   سمت : کمک کارشناس آزمایشگاه سلامت بذر و نهال   سالهای تصدی: از سال 1401 تاکنون  تلفن تماس: ۳۲۷۵۴۰۷۳ - ۰۲۶ (داخلی ۲۶7)
نام و نام خانوادگی: مهندس دنیا پرماه     سوابق تحصیلی: کارشناس ارشد اگرواکولوژی     سمت: کارشناس آزمایشگاه سلامت بذر و نهال   سالهای تصدی: از سال 1404 تاکنون   تلفن تماس: ۳۲۷۵۴۰۷۳ - ۰۲۶ (داخلی ۲۶7)

 فعالیت­‌های آزمایشگاه در راستای گواهی سلامت مواد تکثیری، در دو بخش اجرائی و تحقیقاتی به شرح زیر گروه‌بندی می­‌شوند: 

• فعالیت‌­های اجرائی

1- ارزیابی و گواهی سلامت بذر سیب‌­زمینی 

هدف از ارزیابی و گواهی سلامت بذر سیب‌زمینی تولید شده، عرضۀ غده‌­های بذری عاری از بیماری­‌ها یا بیمارگرهای کلیدی است که برای آنها در استاندارد ملی بذر سیب­‌زمینی حد مجاز آلودگی تعیین شده است.  ردیابی بیماری‌­ها، بیمارگرها، آفات و عوارض فیزیولوژیکی/ مکانیکی با توجه به نوع عامل/ بیماری موردنظر (قارچ‌­ها، باکتری­‌ها، آفات و صدمات مکانیکی/فیزیولوژیکی) از طریق علائم­‌شناسی ظاهری در غده­‌های بذری انجام می­‌شود و شناسایی ویروس‌­های سیب‌زمینی (Potato virus Y Potyvirus, Potato virus A Potyvirus, Potato virus M Carlavirus, Potato virusSCarlavirus, Potato virus X Potexvirus, Potato leafroll Polerovirus) با روش آزمون­‌های سرولوژیکی (Enzyme-linked Immunosorben Assay, ELISA) و در صورت ضرورت با آزمون­‌های Reverse-Transcription Polymerase Chain Reaction (RT-PCR) Immunocapture RT-PCR, Simple-Direct-Tube PCR و ... انجام می‌شود. آزمایشگاه مرجع کنترل سلامت مواد تکثیری هر سال به طور میانگین 1400 نمونه بذری سیب­‌زمینی (شامل 140000زیرنمونه) را برای ردیابی بیمارگرها ارزیابی می‌نماید. این ارزیابی در قالب 840000 آزمون علائم‌­شناسی و 300000 آزمون سرولوژیکی است. 

2- فعالیت­‌های مرتبط با گواهی سلامت نهال

نهال سالم، اصیل و گواهی شده لازمه گذر از باغداری سنتی به باغداری مدرن و صنعتی با بهره‌­وری اقتصادی است. با اینکه اکثر نهالستان‌­های دارای مجوز تولید نهال از موسسه،  نهال‌های شناسه­‌دار (خوداظهاری) تولید می‌کنند ولی تعدادی از باغات مادری و نهالستان‌­ها و شرکت­‌های کشت بافتی در استان­‌های مختلف کشور در تولید نهال گواهی شده گروه‌­های محصولی دانه‌دار، هسته‌­دار، مرکبات، گرمسیری، دانه خشک و پایه‌های رویشی در فضاهای باز یا بسته فعالیت دارند. هر سال بالغ بر 400 نمونه از گروه‌­های مختلف محصولی فوق از شرکت‌­های تولیدکننده نهال گواهی شده به آزمایشگاه ارسال شده و ردیابی بیمارگرها بر اساس استانداردهای ملی سلامت ارقام باغی با استفاده از روش­‌های ردیابی آزمایشگاهی مبتنی بر پروتئین و اسیدنوکلئیک بیمارگرها و زیست‌سنجی (گلخانه‌ای) مورد ارزیابی قرار می‌گیرند.

• طرح­‌های کلان تحقیقاتی

1- تدوین پروتکل‌های ردیابی بیمارگرها در مواد تکثیری

روش­‌های آزمایشگاهی دقیق، سریع و کم هزینه اساس فعالیت در ردیابی بیمارگرهای مختلف (ویروس، ویروئید، شبه‌ویروس، فایتوپلاسما، باکتری، قارچ و نماتد) در فرآیند گواهی مواد تکثیری است. تنوع در عوامل بیولوژیک آلوده‌کننده مواد تکثیری، موتاسیون سریع در برخی بیمارگرها (ویروس‌ها، ویروئیدها و استرین‌های آنها)، تفاوت در ترادف ژنومی بیمارگرهای بومی، هزینه بالای مواد آزمایشگاهی و بیولوژیکی و کیفیت مواد بیولوژیکی وارداتی، چالش­‌های بزرگ در مسیر گواهی سلامت مواد تکثیری هستند. رفع چالش‌­های اشاره شده، در افزایش دقت و حساسیت و کاهش هزینه آزمون­‌ها بسیار تاثیرگذار است. در همین راستا از سال 1389 پروتکل‌های مختلف برای ردیابی تمام بیمارگرهای اشاره شده در استانداردهای ملی سلامت مواد مختلف تکثیری به ویژه بیمارگرهای ویروسی و به طور اختصاصی بر اساس تنوع ژنومی ویروس‌­ها و نژادهای آنها بهینه‌سازی و توسعه داده شده و استفاده از آنها به طور معمول در آزمایشگاه برای ردیابی بیمارگرها انجام می‌شود.

2- تولید مواد بیولوژیک آزمون­‌های سرولوژیکی

حجم بسیار بالای تعداد نمونه‌­های بررسی شده در آزمایشگاه مرجع سلامت مواد تکثیری  به ویژه در خصوص نمونه‌های سیب‌زمینی بذری و استفاده از آزمون ELISA برای ردیابی ویروس‌­ها (‌PVY ،PVA ،PVS ،PVX ،PVM ،PLRV) ،نیازمند استفاده از حجم بالای آنتی‌بادی‌های اختصاصی و کنترل‌های مثبت و منفی آزمون­‌ها است که به طور معمول از طریق واردات تامین می‌شدند. در سال­‌های اخیر بدلیل بالا بودن هزینه واردات مواد بیولوژیکی و عدم تامین به موقع آنها، به منظور غلبه بر این چالش، از سال 1393 مجموعه فعالیت‌­هایی تحقیقاتی با حمایت­‌های مالی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری برای تولید آنتی‌بادی­‌های اختصاصی علیه جدایه­‌های بومی ویروس­‌های اشاره شده با استفاده از فناوری دی ان آ نوترکیب (Recombinant DNA) انجام و آنتی­‌بادی­‌های نوترکیب اختصاصی برای ردیابی ویروس‌های PVY ،PVA ،PVS ،PVX ،PVM ،PLRV در سطح کلان تولید گردید. با اتمام پروژه تولید، از سال 1398 از آنتی‌بادی‌ها و شاهدهای مثبت و منفی تهیه شده از مزارع سیب­‌زمینی، برای آزمون‌های گواهی سلامت غده‌های بذری سیب‌زمینی کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد. 

3- همکاری در تدوین و بازنگری استانداردهای ملی سلامت مواد تکثیری

استانداردهای ملی سلامت مواد تکثیری بخش باغبانی کشور در سال 1390-1389 با مدیریت بخش تحقیقات فناوری و بهبود کیفیت نهال در موسسه و با همکاری سایر موسسات تحقیقاتی و نهادهای اجرائی در بدنه وزارت جهادکشاورزی و بخش خصوصی تدوین و پس از تصویب در هیئت امناء و ابلاغ وزیر وقت، معیار سلامت نهال کشور شده و برای گواهی سلامت مواد تکثیری در آزمایشگاه مورد استفاده قرار گرفته است. به دلیل شیوع بیماری­‌های نوظهور، ورود بیمارگرها و آفات از خارج کشور در قالب مواد تکثیری و ...، طغیان برخی بیمارگرها و آفات به دلیل شرایط محیطی و تشخیص بیماری­‌های جدید و ...، لزوم بازنگری استانداردهای مورد اشاره همواره وجود دارد. نسخه­‌های بازنگری شده استانداردها برای تصویب به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ارسال وپس از تایید در سایت موسسه بارگذاری شده است.

مجموعه تصاویر فعالیت‌های آزمایشگاه سلامت نهال و مواد تکثیری